Cloddio am Hanes yng Nghwm Rheidol yn Llwyddiant Ysgubol!

Iau, 1 Hydref, 2009

Roedd dydd Sadwrn Medi 12fed yn ddiwrnod cofiadwy i Gwm Rheidol. Nid yn unig yr oedd yn un o ddiwrnodau mwyaf heulog yr haf ond dyna’r diwrnod pan ddaeth tua 150 o bobl at ei gilydd hefyd i ddathlu treftadaeth y cwm, ei dirwedd a’r bobl sy’n byw yno. Er bod pwyslais ar y gorffennol a’r diwydiant cloddio am fetel a fu mor bwysig wrth ffurfio cymuned Cwm Rheidol, casglwyd llawer o wybodaeth hefyd am fywydau pobl heddiw a’u hatgofion eu hunain.

Cloddio Am Hanes - Mining for History, Cwm Rheidol 2009

Roedd y digwyddiad yn rhan o brosiect PLWM, prosiect a arweinir gan Gyngor Sir Ceredigion ac a ariennir gan gyllid Ewropeaidd, sy’n bodoli er mwyn cyfrannu at waith adfywio yn ucheldiroedd Ceredigion drwy ganolbwyntio ar dreftadaeth y diwydiant cloddio am fetel. Fe’i cynhaliwyd yng Nghanolfan Ymwelwyr Gorsaf Bŵer Statkraft, lle’r oedd y cwmni wedi neilltuo lle y tu mewn i’r ganolfan a chynnal gweithgareddau ar eu lawnt y tu allan hefyd.

Cloddio Am Hanes - Mining for History, Cwm Rheidol 2009

Dechreuodd y diwrnod pan roddodd Noragh Jones, un o drigolion y cwm, sgwrs am sut y mae pobl wedi bod yn ganolog i hanes y cwm a sut, dros y canrifoedd, y mae bywydau’r bobl wedi ymateb i weithgareddau newydd a galwadau newydd. Yn y cyfamser, roedd Michael Freeman o Amgueddfa Ceredigion yn brysur yn sganio a chofnodi lluniau a deunydd archif y daeth y trigolion â nhw i mewn. Gwelwyd rhai cofnodion cyffrous yn gyhoeddus am y tro cyntaf. Casglwyd atgofion mwy personol drwy greu recordiadau sain unigol a hefyd drwy nodi lleoedd a storïau ar y Lle Arbennig, map lliwgar o’r cwm. Soniwyd am atgofion o blentyndod ac amserau da eraill mewn sgwrs gyda Sue Jones Davies.

Cloddio Am Hanes - Mining for History, Cwm Rheidol 2009

Roedd Deialog Cwm Rheidol yn ffordd anghyffredin a chreadigol arall o annog pobl i gyfnewid profiadau. Wrth i ‘westeion’ eistedd o amgylch bwrdd cinio, estynnodd yr artist, Anna Evans, fwyd ynghyd â darnau o newyddion am y cwm iddynt. Yn fuan, roedd pawb yn siarad am fwyd a thraddodiadau sy’n gysylltiedig â’r ardal. Nid oedd yn syndod felly fod gan Sefydliad y Merched Capel Bangor fwyd heddiw ar werth ar ffurf teisennod a jam cartref blasus.

Cloddio Am Hanes - Mining for History, Cwm Rheidol 2009

Ar gyfer y rheini am oedd yn chwilio am wybodaeth fanwl ynglŷn â hanes y cwm, cafwyd arddangosfeydd gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed, Archifdy Ceredigion, Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, Cyngor Cefn Gwlad Cymru, Clwb Daeareg Canolbarth Cymru a Chymdeithas Cadwraeth Mwynfeydd Cymru. Bodlonwyd y chwant hwn am wybodaeth yn llawn pan roddodd John Latham, Bill Fitches, John Mason a Bill Perkins sgyrsiau byrion ynglŷn â’r ddaeareg waelodol, y diwydiant cloddio am fwynau a llygru Afon Rheidol o ganlyniad. Y person ifancaf a gyfrannodd at y digwyddiad oedd Ioan Lord, 11 oed, sy’n byw yn y cwm ac a gyfareddodd pawb gyda’i fapiau manwl o’r mwynfeydd plwm a’i luniau.

Cloddio Am Hanes - Mining for History, Cwm Rheidol 2009

Roedd y diwrnod yn gyfle da i siarad gyda chymdogion ac ymwelwyr â’r cwm. Rhoddir yr holl ddeunydd a gwybodaeth a gasglwyd at ei gilydd a gobeithir y bydd yn sail ar gyfer prosiect parhaus ynglŷn â’r cwm. Roedd y trefnwyr, Alice Briggs o Flaengar a Shelagh Hourahane o Ddehongli Treftadaeth Creu-ad, yn falch iawn gyda chanlyniad y diwrnod ar ôl yr holl waith caled i’w roi at ei gilydd. Maent yn sicr yn gobeithio y bydd yn ddechrau ar gyfer rhai cynigion cyffrous gan y gymuned.

Cloddio Am Hanes - Mining for History, Cwm Rheidol 2009

Mae PLWM yn brosiect y Cynllun Datblygu Gwledig a ariennir gan gyllid Ewropeaidd. Mae ganddo ddau bartner cyllido, sef Cyngor Cefn Gwlad Cymru a CADW. Mae PLWM yn gweithio’n agos iawn gydag Ymddiriedolaeth Cadwraeth Mwynfeydd Cymru, grwpiau cymunedol lleol, fel Pentir Pumlumon, ac ymddiriedolaethau treftadaeth lleol, fel Rheilffordd Cwm Rheidol, yn ogystal â nifer o sefydliadau partner eraill, gan gynnwys Comisiwn Coedwigaeth Cymru ac Asiantaeth yr Amgylchedd.

Cloddio Am Hanes - Mining for History, Cwm Rheidol 2009

Am ragor o wybodaeth ynglŷn â’r digwyddiad hwn neu brosiect PLWM, cysylltwch ag: Alice Briggs (Blaengar) 01970 880743, Shelagh Hourahane (Creu-ad) 01970 832898 neu Natalie Moyce (swyddog prosiect PLWM) 01545 574160.

Cloddio Am Hanes - Mining for History, Cwm Rheidol 2009